است . از طرف جنوب بلاد عظيمه و شهرهاى بزرگ جبال ، همدان و دينور و اصفهان و قم است و مادون اينها در عظمت ، شهر كاشان و نهاوند است . و از مضافات همدان ازناوه است و آن قلعه‌اى است از ناحيهء اجم به همدان . در لباب گويد ضبط ازناوه « 3 » به فتح الف و سكون زاء معجمه و فتح نون و الف و واو و هاء مىباشد . از همدان تا دينور بيست فرسخ است و از همدان تا ساوه سى فرسخ و از ساوه تا رى نيز سى فرسنگ است . و از همدان تا زنجان به راه شهر - زور باز سى فرسنگ و از همدان تا اصفهان هشتاد فرسخ و از همدان تا اول خاك خراسان تقريبا هفتاد فرسخ و از ساوه تا قم تقريبا دوازده فرسنگ و از قم تا كاشان نيز دوازده فرسنگ و از رى تا قزوين سى فرسخ و از دينور تا شهر زور چهار منزل و از اصفهان تا كاشان سه منزل است . در لباب چنين نگاشته شده كه شهر قم در سنهء هشتاد و سه هجرى بنا شده و بانى آن عبد الله سعدان و اخوص و اسحاق و نعيم و عبد الرحمن بنو سعد بن مالك بن عامر بن الاشعرى و ايشان از اصحاب عبد الرحمن - ابن محمد بن الاشعث بودند . پس از آنكه عبد الرحمن از حجاج بن يوسف - ثقفى شكست خورد و هزيمت يافت ، ايشان در محلى كه حالا شهر قم در آن است اقامت نمودند . و در اين محل هفت قريه بود همه نزديك به هم و جمع كثيرى از اهالى همان قرى ، دور آنها جمع شده و ايشان با آنها متفق شده رؤساى هر هفت قريه را بكشتند و بر قراى مزبوره استيلا و تسلطى تمام يافته در آنجا شهرى بنا كردند و آن هفت قريه هفت محلهء شهر گرديد . و چون اسم يكى از قرى كميدان بود بعضى از حروف اين اسم را به جهت اختصار حذف كرده و كاف را هم به قاعدهء تعريب كه معمول عرب است بدل به قاف نموده قم تلفظ نمودند و شهر مزبور را به اين اسم موسوم كردند . و عبد الله سعدان پسرى داشت موسى نام ، آن پسر از كوفه به قم آمد و تشيع را در قم آشكارا و ظاهر كرد . نيز از شهرهاى جبال ، روذراور است . ابن حوقل گويد روذراور شهر كوچكى است پرآب و اشجار . فواكه و اثمارش خوب و فراوان است . اطعمه و مأكولاتش كثير و كم‌بها و روذراور فى الحقيقه اسم است از

--> ( 3 ) - امروزه ازنا خوانده مىشود .